Roadtrip door Småland met Jonas Henningsson

Småland bezit alle landschappen die je normaal gesproken in een heel land zou verwachten. Het landschap verandert opvallend – van de noordelijke hooglanden, door diepe bossen en binnenlandse meren, tot de archipels langs de Baltische kust. Maar dat betekent niet dat Småland geen eigen karakter heeft. Tradities worden hier zorgvuldig gekoesterd en de geschiedenis blijft levend. In de afgelopen jaren heeft Småland zich bovendien ontwikkeld tot een centrum voor creativiteit en innovatie.
Tekst en foto: Jonas Henningsson

Het Jönköping County Museum heeft een betoverende tentoonstelling die gezinnen met kinderen niet mogen missen. Wanneer kinderen het museum binnenstappen, vinden ze een ruimte vol verkleedkleding – genoeg om hen een tijdlang bezig te houden. Volwassenen kunnen de zorgvuldig vormgegeven tentoonstelling volgen, die verrast, ontroert en soms zelfs een beetje somber maakt. Ze vertelt over het ingewikkelde en fascinerende leven en huwelijk van John Bauer en zijn vrouw Ester. De tentoonstelling is ontworpen om toegankelijk te zijn – ook voor bezoekers met een visuele beperking.

Waar vond John Bauer zijn inspiratie? Juist – in de bossen tussen het Bunnmeer en het Örenmeer. Ook jij kunt die hier vinden, tijdens een Bauer-geïnspireerde tocht. Met een goed gevulde picknickmand wordt de rondleiding met Sigge Axelsson een diepgaande en boeiende ervaring. De route toont het mooiste van de Smålandse wildernis, met betoverende stukken waar bomen over de boot buigen terwijl we onder kleine bruggetjes door glijden. Ondertussen wijst Sigge op bijzonderheden en deelt hij een stroom aan heerlijke anekdotes.

De heerlijke geur van rook vult Hugos Isterband in het kleine, schilderachtige dorpje Örserum. Hier vind je echte isterband – een traditionele Smålandse delicatesse bestaande uit licht gerookte worst. Deze wordt meestal gemaakt van gemalen rund- en varkensvlees, soms eland, en geserveerd met parelgort en ui – precies zoals men dat sinds de jaren dertig doet. De rooksmaak hangt in de tuin en in de winkel, en trekt zowel vaste klanten als nieuwsgierige reizigers die hun aankopen aan de toonbank doen. Zo is het hier altijd geweest – op een plek waar de tijd stil lijkt te staan.

“Nu mag je omkijken!” … Elna Dahlstrand gebaart met haar hand en onthult het uitzicht – het uitzicht waarvoor we de steile paden ten oosten van het Vättermeer hebben beklommen. Het is werkelijk betoverend. Het Vättermeer weerspiegelt zachtjes de zomerdag, en de lucht ruikt naar hyacinten, vers gemaaid gras en landbouwgrond. “Dit is de Zweedse zomer op haar mooist,” denk ik terwijl mijn hartslag weer tot rust komt. We fietsen op een traject van de legendarische Vätternrundan – ’s werelds grootste recreatieve fietstocht. Elna heeft uiteraard eerder meegedaan. Ze is elitewielrenner op de weg, maar houdt het meest van mountainbiken. Vandaag heeft ze haar dochter Lovis bij zich in het kinderzitje. Het is duidelijk dat Lovis dit gewend is – ze straalt bij elke bocht en afdaling.

We zien het Vättermeer en Landsjön terwijl we door dorpjes rijden, langs paardenstallen komen en de locals onderweg begroeten. We volgen de glooiende heuvels, bezaaid met appelboomgaarden, helemaal tot aan Vista Kulle – waar de uitzichten alleen maar spectaculairder worden.

Vandalorum in Värnamo is een absolute aanrader tijdens elke reis. Het Design- en Kunstcentrum toont werk van internationaal niveau. Ik kom hier graag steeds opnieuw terug om te zien wat er veranderd is – elk jaar presenteren zij ongeveer vijftien tentoonstellingen van hedendaagse kunstenaars en ontwerpers. Het interieur van het gebouw is op zichzelf al een kunstwerk, met meubels van Mats Theselius, Bruno Mathsson, Hans J. Wegner en Jonas Bohlin. En de beelden – zowel binnen als buiten – mag je zeker niet missen! Dagelijks geopend. Volwassenen betalen 100 SEK entree, kinderen onder 18 jaar mogen gratis naar binnen. Ook het restaurant Syltan is een aanrader, met heerlijke gerechten gemaakt van lokale ingrediënten!

PM & Vänner is niet alleen een hotel en gastronomische beleving van wereldniveau. Het is meer dan dat. Het is een bestemming op zichzelf – een plek die de hele stad naar een hoger niveau tilt.
Sinds de vroege jaren ’90 is PM & Vänner uitgegroeid tot een locatie die hoog op menig bucketlist staat. Slechts weinig bestemmingen verschijnen zo vaak op “must-see”-lijsten – maar zodra je aankomt, begrijp je waarom. Geen enkel detail is overgeslagen. Alles is uitgevoerd met zorg, liefde en passie. Mis vooral de PM Bar niet, met rooftop pool en stijlvolle sfeer. Het ontbijt is fenomenaal – met versgebakken brood uit PM’s eigen bakkerij om de hoek.

Woooohooo! Ik voelde me iets wankeler dan verwacht toen ik over de hangbrug naar mijn eerste zipline liep. Het is hoog, en ik moet echt mijn instincten trotseren om mij vanaf de toren te laten gaan. Maar het gevoel wanneer ik veilig op de volgende toren land – onbeschrijfelijk! Wooohooo! De adrenaline en de glimlach die niet verdwijnt zeggen alles. Samen met mijn gidsen Eric en Mohanah maak ik nog zeven ritten. Sommige heel hoog, andere razendsnel – soms tot 70 km/u. En na elke rit wordt mijn glimlach groter.

Het is plezier voor het hele gezin, met verschillende routes voor verschillende leeftijden. En er is hier veel meer dan alleen ziplines. Je kunt wandelen, de wildernis verkennen, genieten van de sauna en het uitzicht, rotsklimmen of kamperen in het bos. En je kunt raggmunk proeven – traditionele aardappelpannenkoek met Smålandse worst. Het gebied is zorgvuldig ontworpen met respect voor de natuur, die hier tot de dichtste en meest mysterieuze van Småland behoort.

Het dorp Ösjöbol is beslist niet groot. Ik raakte even in gedachten en merkte al snel dat ik er voorbij was gereden. Maar na een korte U-bocht stond daar ineens de bekende glasblazer Morgan Persson voor mij. Samen met Elin vormt hij Persson & Persson. Het stel heeft vier jonge kinderen en een ongelooflijk charmant huis in het hart van Småland.Morgan groeide op aan de westkust, in Varberg. Men zegt dat hij ooit een talentvolle volleyballer was in Hylte. Maar toen hij zich volledig op glasblazen in Orrefors richtte, sloeg zijn leven een andere weg in. Elin en Morgan ontmoetten elkaar in het Glaskoninkrijk en vonden uiteindelijk hun eigen glasatelier in Ösjöbol. Daar transformeren ze flessen en blikjes tot nieuwe objecten door ze te verhitten. De voorwerpen worden nieuw – maar dragen nog sporen van wat ze ooit waren. Net als de kunstenaar in de Hylte-trui die nu tegenover me staat. We zitten in wat ooit de dorpswinkel was, waar de toonbank nog steeds aanwezig is en de landelijke sfeer behouden blijft. Er is ook een klein café. Tussen slokjes koffie praten we persoonlijk en filosofisch over het leven, voordat ik verder reis.

Målerås is een van de bekendste glasblazerijen van Zweden en bestaat sinds 1890, in het dorp met dezelfde naam. Je vindt hier een tentoonstelling, een winkel en een restaurant – perfect voor een lange tussenstop. Voor kinderen is er nóg meer te beleven. Buiten staat een oude stoomlocomotief en het Kinderkristalrijk, waar ze kunnen klimmen, ontdekken en spelen in een mini-glasfabriek. Voor de wat oudere bezoekers is er een interactieve app, waarin je Ebba en Ture volgt op een avontuur door het glasatelier aan het begin van de twintigste eeuw. Misschien willen ze daarna ook wel Trollstigen verkennen – een bosroute waar je op zoek kunt naar trollen. Zowel jong als oud vindt het fantastisch om glasblazen zelf te proberen. Daarnaast zijn er haringavonden – een reis terug in de tijd toen de glasfabriek het sociale hart van het dorp was. Hier ervaar je muziek, traditioneel eten en drinken – en natuurlijk glasblazen.

“Het is eigenlijk vanzelfsprekend dat je zelf glasblazen wilt proberen,” denk ik terwijl ik naar het Kosta Glascenter loop. Daar ontmoet ik Niklas Fröjd, die zijn hele leven met kristal heeft gewerkt. Hij heeft vele jaren in Kosta gewerkt, maar zijn vak heeft hem ook naar Nieuw-Zeeland en Zuid-Afrika gebracht. Het is een genot om hem te zien werken, terwijl hij het gloeiende zand met vakmanschap vormt – zelfs bij een temperatuur van 1100°C. En het is minstens zo leuk om het zelf te proberen! Bij het Kosta Glascenter worden korte cursussen en langere opleidingen aangeboden.

Creatief, vernieuwend en heerlijk – The Glass Factory bij Boda Glasbruk is misschien wel de meest innovatieve plek in het Koninkrijk van Kristal. Hier vind je freelance ontwerpers en glasblazers. De tentoonstelling wordt gepresenteerd in een fantastische industriële omgeving waar geschiedenis en moderniteit elegant samenkomen. Voor kinderen zijn er veel leuke activiteiten, waaronder de tentoonstelling “Abstractemption”, waar ze hun handen in dozen kunnen steken om objecten te voelen – zonder ze te zien. Ze kunnen ook glas schilderen, letters zoeken in de tentoonstelling of creatief bezig zijn in de speelhoek. Er is bovendien een kleine winkel en een café aanwezig.

Toen de oude binnenstad van Kalmar door een brand werd verwoest, besloot men op dezelfde plek een tuin aan te leggen. Wij bevinden ons in het grootste overgebleven deel van die tuin, genietend van onze fika – koffie en een heerlijk stuk worteltaart – terwijl we luisteren naar een stukje geschiedenis. Het landgoed behoorde in 1874 toe aan Hermina von Krusenstierna, die het vulde met erfstukken. Veel daarvan erfde ze van haar grootvader, kolonel Mauritz Salomon von Krusenstierna, die ze verzamelde op zijn reizen over de hele wereld. Destijds leefden mensen volledig van het land, met eigen dieren en eigen teelt.
Tegenwoordig is het een van de mooiste plekjes in Kalmar. Mis het museum niet! Het is bewaard gebleven precies zoals het was toen Hermina hier woonde. Vergeet ook het zomertheater niet – enorm geliefd en druk bezocht.

Het charmante Postgatan is een nieuwe speler op Kalmar’s groeiende culinaire kaart – en volgens de geruchten één van de beste. Regionaal, handgeplukt en zorgvuldig geselecteerd; de voorbeeldig korte menukaart wordt door eigenaren Johannes en Viktor samengesteld op basis van wat er vers beschikbaar is. Met borduurwerk in het interieur dat Småland spelt, vergeet je nooit waar je bent. De menukaart is speels en vernieuwend, en serveert Smapas – Smålandse tapas. Stamgasten komen steeds opnieuw terug voor het rundertartaar.
Ik bestel een bord Smapas met een heerlijke lente-uiensoep, gebakken prime eieren van Botuls blije kippen, krokant kippenskinnetje en romige kipmousseline. De albariño past er perfect bij. Zo gaat het verder – eten en wijn in prachtige balans. Het is fantastisch hier, en ik kan bevestigen dat de geruchten geheel waar zijn!
Ik bezocht ook Postgatan’s zusterlocatie, Kallskänken, vlak aan de overkant. Kallskänken biedt een ontspannen sfeer met een houtovenpizza en ambachtelijk bier van Ängöl Brewery – slechts een steenworp verwijderd.

Een reis langs de kust van Småland is niet compleet zonder een stop in Pataholm – een van de kleinste en meest schilderachtige dorpjes van Zweden. Kom je per boot aan, dan kun je direct in het dorp aanleggen en naar het charmante Förlig Wind Café lopen. Het café is de hele zomer geopend en ligt midden in het dorpscentrum. Je zult geen mooiere kasseistraatjes vinden!
Neem ook zeker de tijd om de Hullgrenska tuin te bezoeken. Soms vind je daar een gezellige rommelmarkt tussen het groen. Je kunt bovendien een kano huren om de archipel te verkennen. Wij raden aan om naar de idyllische, lommerrijke rivier Alsterån te peddelen.

Kajakkers zijn hier in hun element. Misschien is er geen betere plek in heel Småland om te peddelen dan juist hier. Je kunt je tocht starten in het stadscentrum of langs de kust en tussen talloze eilanden door varen voordat je de buitenste archipel bereikt – in ongeveer een half uur. Het uitgestrekte netwerk van paden biedt rustig water en stilte, ideaal voor kajakken.
In de stad zijn meerdere verhuurbedrijven en gidsen beschikbaar, waaronder Ostkusten Kajak, dat kindertochten, yoga-peddeltochten, vollemaan-peddeling en meerdaagse excursies aanbiedt – waarbij je bijvoorbeeld de Gryts- of Tjust-archipel in het zuiden kunt verkennen.