Trein-nostalgie

Toen de spoorwegen in Småland verschenen, betekende dat een ware revolutie – zowel goederen als mensen konden zich op een geheel nieuwe manier verplaatsen. Vanaf het einde van de 19e eeuw kwamen de spoorlijnen tot diep in het platteland, naar kleine boerderijen en naar de steden. Ze werden kriskras door Småland aangelegd en met verschillende spoorbreedtes. Oorspronkelijk waren ze in privébezit, maar in de jaren 1940 werden ze genationaliseerd en opgekocht door SJ. Daarna verdwenen ze één voor één toen de auto zijn intrede deed. Veel routes zijn inmiddels fietspaden geworden, en midden in het landschap kun je nog oude stationsgebouwen herkennen. Maar dankzij vrijwilligers zijn delen van het spoor nog behouden gebleven.

De spoorlijn Växjö–Västervik was ooit een belangrijke verbinding tussen het binnenland van Småland en de kust. De spoorlijn bestond in feite uit twee aparte trajecten – de Westervik (Västervik)–Hultfred-spoorlijn, al in 1879 geopend door koning Oscar II, en de Växjö–Åseda–Hultfred-spoorlijn, die in fases werd aangelegd en in 1922 in Hultsfred met elkaar werd verbonden.

Jarenlang werd het traject bereden door stoomlocomotieven, vooral in het noordelijke deel, voordat deze in de jaren 1950 werden vervangen door de karakteristieke geel-oranje railbussen. Het reizigersvervoer over de bijna 190 kilometer lange lijn ging door tot 1984, waarna SJ in 1986 zowel het personen- als goederenverkeer definitief stopzette – iets wat veel protest opriep.

Toegewijde liefhebbers verenigden zich en richtten een bedrijf op dat de spoorlijn van SJ kocht, inclusief stationsgebouwen en infrastructuur. Het nieuwe bedrijf, VHVJ – Växjö–Hultsfred–Västerviks Järnvägs AB, had als doel om het spoor te behouden en als vervoermiddel te blijven aanbieden voor toeristen en gewone reizigers. Ondanks financiële uitdagingen en een faillissement leeft de spoorlijn voort, ondanks dat het nu verdeeld is in verschillende secties. Vandaag de dag bestaat er nog 122 km spoor.

Het oudste deel, Hultsfred–Västervik, is bijzonder noemenswaardig – het werd de eerste beschermde spoorlijn van Zweden. Hier slingeren de rails door het Smålandse landschap en dankzij de kleine railbussen komen reizigers heel dicht bij de natuur. In de zomer kunnen bezoekers genieten van nostalgische treinritten, zowel met de stoomlocomotief tussen Västervik en Ankarsrum als met de railbus tussen Västervik en Hultsfred. Voor meer informatie over ritten en dienstregelingen kan je contact opnemen met de Tjustbygdens Järnvägsförening.

Op het zuidelijke deel van de route werden de rails helaas opgebroken tussen Växjö en Åseda, maar ook hier hebben liefhebbers het initiatief genomen. De non-profit vereniging Smalspåret exploiteert nu railbussen op het traject Åseda–Virserum in de zomer en biedt zelfs spoorfietsverhuur aan langs het spoor. Voor wie iets bijzonders wil, is het zelfs mogelijk om een restaurantwagon te huren voor een nostalgische maaltijd.

In Strömsnäsbruk bevindt zich een klein maar belangrijk overblijfsel van de ooit trotse Skåne–Småland-spoorwegen. Het traject Kärreberga–Markaryd–Strömsnäsbruk werd voltooid in 1899 en tegenwoordig wordt het verkeer tussen Strömsnäsbruk en Markaryd geëxploiteerd door een vereniging met dezelfde naam. Hier kunnen bezoekers met railbussen, rijtuigen en locomotieven over de historische spoorlijn reizen. Het hoofdstation en de locomotiefloodsen in Strömsnäsbruk zijn bewaard gebleven en huisvesten zowel klassieke spoorvoertuigen als historische gebouwen. Voor wie de rails op een actievere manier wil ervaren, is er ook de mogelijkheid om een spoorfiets te huren en in eigen tempo van het landschap te genieten. Langs de route zijn rustplaatsen waar je kan stoppen en pauzeren.

Een ander belangrijk spoorpunt in Småland is Nässjö, een historisch spoorwegknooppunt langs de Zuidelijke Hoofdspoorlijn. Hier bevindt zich het Nässjö Spoorwegmuseum, een van de eerste museumverenigingen in Zweden die een verkeersvergunning kreeg van de spoorweginspectie. In het museum kunnen bezoekers meer leren over de spoorweggeschiedenis en zelfs hun eigen trein huren! Het is mogelijk om zowel stoomlocomotieven als elektrische locomotieven te boeken, compleet met rijtuigen uit de gouden eeuw van de spoorwegen. Het museum organiseert ook eigen treinritten voor wie de vleugels van de geschiedenis op rails wil ervaren.